دانش

دستان خالی داوطلبان ریاست جمهوری در مناظراتی که «احسن» نیست


خبرگزاری ایکنا ۱۹ خرداد یادداشتی به قلم معصومه صبور منتشر کرد و آورد: در حالی که کمتر از ۱۰ روز تا سیزدهمین دوره از انتخابات ریاست جمهوری باقی مانده است و مردم عزیز ایران در انتظار شنیدن و بررسی برنامه‌های ابرمردان سیاست کشور و ارائه راه و راه‌هایی برای نجات کشور از بحران‌های خُرد و کلان اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و….هستند، دومین جلسه از مناظرات کاندیداهای سیزدهمین دوره ریاست جمهوری ایران عصر ۱۸ خردادماه ۱۴۰۰ به صورت زنده از صدا و سیمای ایران پخش شد.

مناظراتی که توفیق چندانی در رسیدن به «جدال احسن» نداشت… کاندیداهای این رقابت سرنوشت‌ساز عصر گذشته برای دومین بار مقابل دیدگان بیش از ۸۰ میلیون نفر از هموطنان خود به تسویه حساب‌های جناحی، نقد نادرست یکدیگر، عدم ارائه برنامه‌های اصولی و راهبر، بیان سخنان کلی به جای ارائه برنامه‌های اساسی، مظلوم‌نمایی‌های سیاسی و بدتر از همه تخریب و تضعیف یکدیگر برای جلب آرای مردم نجیب ایران دست زدند. البته باید گفت اینکه جلسات دورهمی نه چندان دوستانه ۷ مرد سیاسی کشور شایسته عنوان دقیق «مناظره» است یا نه خود محل تأمل است ولی بنابر اعلام تدارک‌دیدگان این جلسات یعنی سازمان صدا و سیما با آن تشریفات و مقدمات غیرضروری که برای این گفت‌وگوهای تلویزیونی دیده است؛ این جلسات عنوان «مناظره» را یدک می‌کشد؛ مناظراتی که تا اینک نه به «جدال احسن» راهی برده است و نه نور امیدی از برنامه‌محوری به چشمان مردم ایران تابانده است. در این مجال قصد بررسی سخنان کاندیداها و برنامه‌هایی که ارائه ندادند و … را نداریم بلکه در تلاش برای بازخوانی مفهوم ارزنده و اخلاقی «مناظره از دیدگاه قرآن» و جایگاه آن در اسلام هستیم و امید داریم سخنان حق متعال راهی به سوی شناخت بهتر ما در انتخاب اصلح باز کند.

ادب مرد بهِ ز دولت اوست…

افسوس و صد افسوس که داوطلبان محترم خدمت به مردم، از آداب، ادب و منطق مناظره و جایگاه رفیع آن در علم و دین سود چندانی نبرده‌اند. آنجا که در تعریف ابتدایی مناظره یا مناظره‌ کردن می‌گوییم؛ مناظره روش رسمیِ استدلال تعاملی و نمایش‌یافتن است و در آدابِ مناظِره می‌آموزیم که؛ مجموعه ضوابطی که هنگام بحث و گفت‌وگوی علمی، فلسفی و سیاسی باید مراعات شود.  در جهان اسلام، گاهی به جای «آداب المناظره»، اصطلاح «آداب البحث» به کار رفته ‌است. آیت‌الله ناصر مکارم شیرازی، مفسر قرآن و مرجع تقلید در کتاب «اخلاق در قرآن» جلد سوم، صفحه ۲۸۸ در تعریف مناظره (مجادله) می‌نویسد، مناظره به دو بخش تقسیم می‌شود:

جدال مثبت: (گفت‌وگوی مثبت و حق‌جویانه) یا جدال به حق که بحث‌های منطقی و گفت‌وگو برای تبیین مسایل و توضیح حقایق و آگاهی از نقطه نظرهای یکدیگر و رسیدن به واقعیات مورد استفاده قرار می‌گیرد. جدال منفی: (گفت‌وگوی لجاجت آمیز) یا جدال به باطل که با بحث های پرخاشگرانه و ستیزه جویانه و هدف صحیح و مطلوب دنبال نمی‌شود. این دست مناظره‌ها در مسیر روشن شدن حقایق نیست بلکه هدف از آن اعمال خصومت یا تعصب و لجاج و برتری‌جویی و خودنمایی و اظهار فضل در برابر دیگران است. لذا باید توجه داشت که مناظره یا مجادله اگر در مسیر حق و متکی به منطق و برای تبیین واقعیت‌ها و ارشاد افراد بی خبر بوده باشد ممدوح است و اگر متکی به دلایل واهی و ناشی از تعصب و جهل و غرور، و به منظور اغفال این و آن صورت گیرد مذموم است.

مناظره احسن از نگاه قرآن

جدال به حق و بحث‌های منطقی و مسالمت‌آمیز که طرفین بحث در پی روشن شدن حقیقت و رسیدن به آن هستند و هیچ کدام قصد برتری‌جویی بر دیگری ندارد، نه تنها اشکالی ندارد، بلکه خداوند به آن دستور داده است. آنجا که می‌فرماید: «وَلَا تُجَادِلُوا أَهْلَ الْکِتَابِ إِلَّا بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ؛ با اهل کتاب (یهود و نصاری) جز به طریقی که نیکوتر است مجادله نکنید».در فرازی دیگر از برگزیده تفسیر نمونه و در بازخوانی آیه ۱۲۵ سوره نحل می‌خوانیم: «وَجادِلهُم بِالَّتی هِیَ أَحسَنُ؛ و با روشی نیکوتر با آنها مجادله و مناظره کن». لزوم اجرای فرایند مناظره احسن در این فراز قرآنی مخصوص کسانی است که ذهن آنها قبلا از مسائل نادرستی انباشته شده و باید از طریق مناظره ذهنشان را خالی کرد تا آمادگی برای پذیرش حق پیدا کنند. بدیهی است مجادله و مناظره هنگامی مؤثر می‌افتد که «بِالَّتی هِیَ أَحسَنُ» باشد، حق، عدالت، درستی، امانت، صدق و راستی بر آن حکومت کند و از هرگونه توهین و تحقیر و خلاف گویی و استکبار خالی باشد و خلاصه تمام جنبه های انسانی آن حفظ شود.

حرمت نگاه مردم شریف ایران را نگه دارید

با تعریف قرآن از مناظره به نیکی درمی‌یابیم آنچه این روزها در صحنه رقابت‌های انتخاباتی شاهد و ناظر آن هستیم عدم دانایی در مهارت‌های گفت‌وگو و مناظره با موافق و مخالف است، مناظراتی که محل شناخت و بهتر بگوییم انتخاب مردم است. مردم نجیبی که این روزها بیش از همیشهِ ایام تحت فشارهای اقتصادی داخل و خارج  هستند. مردمی که وفادارانه و صادقانه حقیقی‌ترین همراهانِ مسئولان بوده‌اند، همان مردمی که دلشان می‌خواهد ایرانی آباد بسازند و به همت بلندِ مردی مرد، سخت دل‌خوشند… د. مردمی که چشمان امید به جعبه جادویی تلویزیون دوخته‌اند تا شاید مردی از مردان سیاست خواب خوشی برای زندگی، برای معیشت، برای حال ناخوبشان که باید خوب شود، دیده باشد؛ خوابی که شاید در مناظرات انتخاباتی تعبیر شود و همچنان شاید و شاید و …

و در پایان سخنی با نامزدهای محترم:

این صحنهِ مغتنم عرصه خدمت است؛ صحنهِ فرار از مسئولیت نیست، صحنه نمایش، وعده و استفاده ابزاری از عناوین شریف؛ جوانان، زنان، اهل تسنن، اقوام، بازنشستگان، نخبگان، بیکاران، مجردان، بی‌مسکن‌ها، کول‌برها و… و. نیست. رئیسِ جمهور شدن یعنی ورود جدی به عرصه عمل، این راه مرد عمل و خِرد می‌خواهد. همانا که رهبر معظم انقلاب در پیام نوروزی ۱۴۰۰ خود خطاب به داوطلبان ریاست جمهوری فرمودند: «اگر سنگینی مسئولیت ریاست جمهوری را نمی‌شناسید وارد نشوید.»


لینک منبع

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا